RSS  

دست روي دلم نگذار

و غصه هايم را هي مرور نکن

جهان کوچک است ، مي دانم

اين را چند بار ديگر به غير از تو

از درختان بي برگ اين کوچه شنيده ام

از خيابان که عبور کردم

جز دل تنگي و اخم چيزي نديدم

نياز نيست ؛ شال و کلاه کني

تا ببينم

سرما در جانت رخنه کرده است

همين نفسهايت که گاهي مرا گرم مي کنند

نشان از مهرباني باغچه است و نسترن

تا در بهار بي باور من بنشيند

و تو دستم را بگيري

و هی بچرخانی

در کنار اين رودخانه بي آب

و اشک هايم را جاري کني

تا هر چه را دوست نداري

سيل اشک هايم آن را ببرد

ببرد که ديگر نه تو باشي و

نه غصه اي که بر جانت نشسته است.

همين حالا که گوشي را مي گذاري

جهانم پر از آشوب مي شود

و ذره ذره رگ هايم

گره مي خورد به نيلوفري که ريشه در جان تو دارد

راستي ساده هم مي توان گفت :

اين دوستت دارم هاي پيچيده در دنياي پست مدرن

مي تواند به اندازه گرماي يک کرسي مرا به تو برساند؟

اجاق اين خانه سالهاست خاموش است

تا تو بيايي

دوباره در جنگلي دور هيزم به آتش جانم بريزي ، تا گرم شود .   

- این که بگویم -

پشت پنجره به چه کسی نگاه کرده ام

و یا در خیابان به هیچ چشم زیبایی نگاه نکرده ام

همه اش دروغ است

پیرو آن دروغی که محل تولد من همین نزدیکی هاست

آنجا که نه از غزال خبری هست

و نه روی دیوار خانه مان گربه ملوسی که چشم در چشم من دوخته و

می گوید :

مثل اینکه تو برای جنگ نیافریده شده ای؟

و صلح را تنها در انشای دختری  می توانی ؛ بخوانی

که از ترس جنگیدن دو خروس

به صلح پناه آورده

    * * *

نمی خواهم دست روی دست بگذارم

و در این شعر نام کسانی را ببرم

که فردا در اعتراف نامه ای

که علیه من محسوب می شود

شریک جرمی برای این شعر خلق کنم

که حلق آویز شود

نیلوفری

     که از دیوار

              بالا نمی رود

و نسترنی

        که بوی خوشش

                        خیابان را پر نمی کند.

لطفن اشتباه نگیرید

این نام ها که دیدید

نام گلهایی است

که فقط

     در بهار

        ترانه می سرایند

و گلو به عاشقی باز می کنند

شاید

همه جنگ ها

در روز های تعطیل اتفاق می افتد

که برای رسیدن تو

به محل جرم دیر شده باشد

همیشه دیر می رسی عزیزم!

کار من از اعتراف گذشته است

- من خود عین جرمم -

جرمی که مرتکب نشده

تا تاوانش را  سالها در کنار این خیابان  بی درخت بپردازم

* * * 

حالا که بهار در راه است

 و دیدن آن بید مجنون در خانه شما جرم

من لباس سیاه

بر تن این شعر می پوشم

تا هیچ موقع سبز نشود.

 هنوز اتفاق در میان اتفاق های دیگر می افتد

و جهان پر آشوب

بر روی شانه های مردی می چرخد

که دست هایش به گیاه و باران گره خورده است

هنوز

باران نیامده

بهار محو می شود

گم می شود!

چنان گم می شود

که دیگر ردی از آن را

حتی بر روی رگ های متورم زمین هم نمی توان دید

گیسوانت را به من بده دختر !

می خواهم طناب داری ببافم

و تمام ستارگان را به آن آویزان کنم.

یلدا در بلند ترین شب سال

با دست های خالی و زنبیلی پر از دلتنگی

به خانه می رود

دو

یلدا دردی است متورم میان چشم های یلدا

سه

یلدا خواب می بیند

فردا بهار می شود

و خانه اش پر از عطر بهار نارنج

چهار

یلدا دست فرزندش را می گیرد

و در خیابان ...

پنج

یلدا تنها می تواند ، پنجره را ببند

تا نگاهش به کوچه نیفتد

شش

یلدا تنها می تواند

احساسش را به کودکش هدیه کند

اما کودک بهانه آجیل می گیرد.

هفت

یلدا بی آنکه عاشق شود

می میرد.

اندیشه وحدت بخش در شعر نو

با نگاهی به شعر« پرنده ، ستاره و نیلوفر» سروده عبدالرضا شهبازی

دکتر عباس گودرزی

« به سر زلف پریشان تو دل های پریش

همه خو کرده چو عارف به پریشان سخنی »

اگر منظور عارف قزوینی را از « پریشان سخنی » همان شعر یا ترانه ی او بدانیم – که البته پس از پیوند با سر زلف پریشان یار ؟ به دست می آید – باید شعر را در واقع نوع خاص از زبان دانست که از عرف و ساختار زبان معمول فاصله گرفته و زبان بر ساخته ی خود را به وجود می آورد . این سخن را می توان با استناد به دیدگاه صورت گرایان روس در خصوص شعر و اساساً ادبیات کامل کرد . آن ها بحث خود در خصوص ادبیات را متمایز کردن زبان ادبی از زبان متعارف محاوره آغاز می کنند ، بدین صورت که زبان شعر را واجد خاصیتی منحصر به فرد می دانند که آن را از زبان عام جدا می نماید و این وجه تمایز را بیش از هر چیز ناشی از کاربرد صور خیال ( imagination   )  در قلب آرایه های ادبی می دانند. صورت گرایان این صنایع ادبی را تمهید ( device  ) نامیده و توانایی هنرمند – شاعر یا نویسنده – را در میزان و چگونگی به کار گیری از این تمهیدات می دانند . بدین ترتیب به کارگیری هنرمندانه آرایه های ادبی در بستر زبان عام ، زبانی برساخته ( constructed  ) به وجود می آورد که در قالب آثار ادبی است – شعر و داستان – به غایت خود که از نظر صورت گرایان نا آشنا فرانمودن امر آشناست (  defamilarization  ) نایل می شود. این زبان خاص و بر ساخته بدون در نظر گرفتن عرف و ساختار شعر و ادبیات در واقع غیر متعارف و غیر معمول به نظر رسیده و طرد می شود . « پریشان سخنی » از جمله در شعر نو یا سپید به اوج خود رسیده به نحوی که حتا ساختار ظاهری و نوع ترکیب بندی سطور نیز در این نوع شعر ، این پراکنده گویی و پریشانی را القا می کند . این امر برای خواننده ی معنا جوی خو کرده با شعر کلاسیک موزون و مقفی غریب نموده و او را ازبر قرار کردن ارتباط با این نوع شعر ، و شعر را از « تصرف در نفوس »  که استاد شهیر دکتر عبدالحسین زرین کوب در کتاب « شعر بی نقاب ، شعر بی دروغ » رسالت شعر می خواند ، باز می دارد. بحث ما بر سر این است که چه چیز این پراکندگی را وحدت و انسجام می بخشد تا در نهایت اثر ادبی هم چون قائم به ذات ( جدا از سیطره شاعر ) به حیات خود ادامه دهد. چون ماهیت شعر و کلاً ادبیات و هنر از صورت و معنا تشکیل شده – صرف نظر از این که کدام یک اولویت دارد یا عملاً ارجحیتی بین آنها وجود داشته باشد یا نه – وجود معنا ، به ویژه در شعر نو را می توان انسجام بخش این پراکندگی دانست . در واقع وجود یک اندیشه محوری به عنوان زیر ساخت شعر به این عناصر به ظاهر پراکنده ، قوام بخشیده و آن ها را کنار هم نگه می دارد . یا به عبارتی شکلی متاثر از معنا بوده و بر گرد آن به وجود می آید . نظیر این ایده را می توان در آن چه در بین شعرای رمانتیک قرن 19 انگلستان ، به « شکل اندام وار » (  organic  ) معروف است ، مشاهده کرد.دوره ی رمانتیک در ادبیات انگلستان را می توان به عنوان نقطه ی  عطفی در تاریخ ادبیات این کشور دانست چرا که ظهور آن ، سبک و سیاق هایی جدیدی را در شیوه ی نگارش شعر به وجود آورد که با نوع نگارش شعر نو و ظهور آن در تاریخ ادبیات ایران قابل مقایسه است . نکته ی دیگر در خصوص رمانتیک این که این مکتب بعد از دوره ی نئو کلاسیک و حتا در مقابل آن به وجود آمد. بدین صورت که نئوکلاسیک به لزوم پایبندی به اصول شعر کلاسیک و سرودن شعر در قالب و اوزان ثابت ، از جمله نوشتن در قالب « دوبندی مقفی » ( heroic couplet ) را تاکید می کرد که هر مصرع آن پنج بند دو هجایی تشکیل یافته که هجای دوم در هر بند با تکیه صدای بیش تر ادا می شود . در حالی که شعرای رمانتیک با تاسی از تعریف ویلیام و ردزورث از شعر ، با رهایی از قافیه و وزن خاص به « فوران احساسات خود جوش » در شعر خود روی آوردند . چندی بعد کالریج ، که خود به همراه وردزورث از بزرگان رمانتیک است مفهوم « شکل اندام وار » را مطرح کرده و ضمن آن هم چنان بر آزادی شعر از قید و بند های از پیش تعیین شده  صحه گذاشت . بر طبق این نظریه ، اثر ادبی کلیتی است که اجزای تشکیل دهنده آن از پیوندی اندام وار بر خوردارند . هر جزء اثر با اجزا دیگرش هماهنگی دارد و تاثیر کلی  که در ذهن خواننده باقی گذاشته می شود، هم ناشی از تک تک اجزاء هم ناشی از ارتباط مجموع این اجزاء است که در شکل تبلور می یابد ( پاینده ، 191 ) .به عبارتی « شکل شعر تابعی از ایده های مطرح شده در آن است . » ( همان )  اگر این نظریه را در مورد شعر نو فارسی ، صادق بدانیم ، می توان پراکندگی ظاهری آن را از قضا مناسب آن یافت.

دریایی در دامنه یِ کوهستان*

نگاهی به سه دفتر شعر عبدالرضا شهبازی

حبیب شوکتی نیا

 عبدالرضا شهبازی در اولین مجموعه شعرِ خود « بر مدارِ صاعقه و حیرت » کوتاهه سرایی ست که به دنبالِ ساده گی هاست . درین دفتر او صرفن می کوشد کلماتش را لباسی از شعر بپوشاند و در این هدف خود را در پیچ و خمِ کوره راهِ فلسفه بافی های شاعرانه و روشنفکر مآبانه گرفتار نکرده . ساده است و بی پیرایه. برای همین هنوز به عمقِ کلام بی توجه است و در سطحِ کلمه و بیان سیر می کند. ( با سطحی نگری اشتباه نشود) :

می خواهم ترانه یی بخوانم / کوچک / کوچک تر از گلویِ کودکی / برایِ تو / که دست هایت هنوز / بویِ کوچه و بادبادک می دهد / و چشمانت رازی را زمزمه می کنند / که آمیزه یِ باران و شبنم است... ( جشنِ پروانه ها / 15)

او شاعرِ بی ریایی هاست. ادا در نمی آورد. و شعر را یک اتفاقِ فرخنده در زندگی یِ خود می داند و اعتراف می کند که بزرگترین کشفِ جوانی اش رسیدن به همین اتفاقِ دل انگیزست :

ناگهان / سکوتِ لحظه ها / مرا به دنیایِ شعر کشاند / پرنده یی شدم / در رؤیا / تا بر شاخسارِ واژه ها لانه کنم. (سکوت / 9)

که صد البته این ویزه گی برایِ کسی که در عنفوانِ جوانی به حسِ شعری رسیده و به ناگهان شاعری را در درونِ خود متولد یافته دیده ، طبیعی ست . اما این اتفاقِ ساده در زندگی یِ ادبی شهبازی چنان با اهمیت جلوه گر شده که از مجموعِ 57 قطعه شعرِ مجموعه یِ اول ، موضوع و مضمونِ تقریبن 29 قطعه حولِ محور شعر می گردد و یا اینکه برایِ سرودنِ شان ، از شعر بهانه جسته و به شعر شدنِ شان اشاره کرده است .

او آن چنان در هوایِ این بازیافته ی قدیمی و درونی یِ خویش عاشقانه زندگی می کند که حتا تا زمانِ چاپِ دومین دفترِ شعرش « نمی خواهم کسی خواب هایِ مرا ببیند » کماکان او را شیفته یِ همان فضایِ رؤیایی می بینیم.  به طوری که به نظر می رسد رسیدن به این معبود را  هنوز در خود باور نکرده و بعد از گذشتِ شش سال( زمانِ چاپِ مجموعه یِ دوم) ذره یی از شوقِ وصالش کم نشده :

... « حکایتِ من از آن جا آغاز شد که روزی چیزی شبیهِ رویا ، ذهنم را نوازش کرد و مرا وادار کرد که نمی دانستم پایانِ این آغازِ شیرین چه می شود. پایانِ آغازی که شاید مرا از ویرانه یی به خانه یِ روشنِ کلمات می رساند تا در کنارِ شما بنشینم و برایِ تنهایی ام شعری بسرایم که تا دیگر تو باشی و من ، که پایانِ مان یکی ست ... » ( از مقدمه مجموعه دوم)

حالا ضرورتِ ابرام در این امر برای چیست ؟ می خواهم بگویم کمتر کسی را دیده ام که این گونه به اهمیتِ شعر عاشق شده و این همه سال را در شوق و ذوقِ وصل سپری کرده باشد . به طوری که از کنارِ موضوعاتِ دیگر به آسانی بگذرد و در همان شیفته گی یِ سابق پافشاری کند . 

ذوقِ رسیدنِ به شعر ، شهبازی را حتا در اتفاقی چون جنگ ( با اینکه خود ایامی از جوانی اش را در جبهه گذرانیده و مهم تر از آن برادری جانباز دارد – شعرِ بویِ موج و زخم / 43) از شیفته گی بیرون نیاورده . و اگر در یکی دو مورد به اشخاص و موضوعاتِ خاصِ مذهبی گریزی می زند ، هدفِ غایی یِ او در تمامِ این لحظات حتا ، شعرست و بس. و این البته از ویژه گی هایِ شعرِ اوست . نه نقطه یِ ضعف یا قوتِ کارش .  

تاملی درماهیت وجودی

و عناصرسه گانه  قالب ،  فرم  و محتوا

در شعر عبدالرضا شهبازی«کتاب همه ارديبهشت هاي جهان»

بقلم : استادايرج کاظمي

    برای همه کودکان جهان که در آتش کینه و جهل سردمداران می سوزند

مرا در آغوش بمب ها رها  کرده اند

و هر روز

ناخن هایم بر روی کاغذ شیون می کشند

تا گریه های هر روزه ام را به تو تقدیم کنم

جهان هر روز کوچک می شود

شبیه دهی بی کدخدا

حتی کوچکتر از آواز های بومی مردی

از جنگل های دور

که نظاره می کند

چگونه گلوله ها

هم بازی کودکان جهان شده اند

         *  * *

من بزرگ نشده ام

آرزوهایم هنوز کودکانه است

وقتی مردان سیاست

به جای گل گلوله به سوی تو پرتاب می کنند

و هر روز

کودکانی در گوشه جهان

خونشان بر بشقاب های ماهواره می چکد

تا خبری تازه بر روی آنتن ها مخابره شود

دیروز« قانا »

امروز« یمن و پاکستان »  

و فردا

کودکی دیگر  در دستان مادرش جان می سپارند

بی آنکه بزرگان عرب

حتی به اندازه کودکی

که مادرش شانه به شانه موج ها

آرزوهایش را به دریا می ریزد

خم به ابرو بیاورند .

آسمان وقتي آبي نيست

 نقدي كوتاه بر مجموعه  شعر » بر مدار صاعقه و حيرت »

سروده عبدالرضا شهبازی

عليرضا حكمتي  - نور

خیال ِ آبی شعر

 نگاهی به مجموعه شعر« چرا اینقدراز گریه‌های من لذت می‌بری؟»

سروده‌ی عبدالرضا شهبازی

 نوشته شیوا فرازمند- آستارا

          مجموعه شعر « چرا اینقدر از گریه‌های من لذت می‌بری؟»  کاری‌  ست ازعبدالرضا شهبازی که توسط انتشارات آئینه‌ی جنوب در سال1384 و در 76 صفحه چاپ شده‌است.

        در این مجموعه شاعر به بررسی احساسات درونی خود و همراهی اطرافش با این حس‌ها پرداخته و مخاطب را به گزینشی احساسی می‌کشد تا ذهنیت‌های بالای شاعر را بفهمد و همراهش بشود.

        تاکید شاعر در اشعار بیشتر بر احساس غم و اندوه خود است که آن را به اجتماع و پیرامونش نیز پیوند می‌زند.در شعرها اندیشه ی عمیقی نیز دیده می‌شود و البته در همین راستا شاعر اعتنای زیادی به غلو واغراق نداشته و تنها آنچه را که حقیقتا حس کرده بیان می‌کند.در واقع شاعر جمع را نیز در شعرها پذیراست.

        بیشتر عاشقانه‌های این مجموعه  به اجتماع هم گریز می‌زند و نشان می‌دهد که احساسات شاعر باز هم به پیرامونش متصل است.